holthuislogo
item2

De emotionele kant van pijn
Psycholoog en fysiotherapeut gaan samenwerken in pijnbestrijding

AMSTERDAM - Chronische pijn zit voor een groot deel tussen de oren. Niet helemaal, maar vanaf het moment dat iemand zijn enkel verstuikt, gaan ook allerlei emoties meespelen. Terwijl het lichaam zich misschien al heeft hersteld, kan een gevoel van pijn blijven hangen. Chronische pijn, die het dagelijks leven danig in de war kan sturen. Mark Holthuis (30) en Bert Ricke (44) bedachten een methode die chronische pijn moet bestrijden. Gisteravond wonnen zij daarmee een ideeënwedstrijd die zorgverzekeraar ZAO vanwege zijn 150-jarig bestaan heeft uitgeschreven.

Met financiële steun van de zorgverzekeraar kunnen Holthuis en Ricke nu een gezamenlijke praktijk opzetten. Holthuis geeft als psycholoog trainingen op het gebied van onder meer loopbaanbegeleiding en stresshantering. Ricke is al meer dan twintig jaar fysiotherapeut. Allebei kregen ze in hun praktijk regelmatig te maken met mensen die last hebben van chronische pijn. Maar binnen hun eigen specialisme konden ze die patiënten onvoldoende helpen, vonden de twee. Ricke merkte dat naast lichamelijke klachten ook emoties voor een groot deel het pijngevoel bepalen. "Ik had in mijn praktijk bijvoorbeeld een violist met een tennisarm of, zoals hij dat zelf noemde, een vioolarm. De gebruikelijke behandeling hielp niet. Op een gegeven moment vroeg ik hem waarom hij eigenlijk niet meer speelde. 'Maar ik heb zo'n pijn als ik speel', zei hij. Toen ik doorvroeg, bleek dat hij nooit zomaar een paar noten kon spelen, maar van zichzelf meteen een heel muziekstuk moest uitspelen. Toen ik hem vroeg slechts een halve minuut wat noten te spelen, bleek dat hij dat heel goed pijnvrij kon. Het ging er dus vooral om over die artistieke drempel heen te komen." In overleg met Ricke speelde de geblesseerde violist steeds een stukje langer, tot hij na een maand weer pijnloos een hele partituur kon spelen.

Het geval zette Ricke aan het denken hij wilde zijn cliënten ook psychisch beter kunnen begeleiden. Die kans kreeg hij, toen Mark Holthuis zich bij hem als cliÎnt aanmeldde. "Toen ik probeerde een bal uit de lucht te plukken, landde ik verkeerd", vertelt Holthuis. "Bij het neerkomen voelde ik een vlammende pijn. Ik had mijn knie verdraaid. Dat was het begin van ruim vier jaar sores."De huisarts kon na een rustperiode geen lichamelijke mankementen meer aan de knie ontdekken, maar Holthuis bleef pijn houden, "Zoiets is verschrikkelijk. Het gaat je dagelijks leven beheersen. Ik merkte dat ik pijnvermijdend gedrag ging vertonen. Op vrijdagavond ging ik niet meer met vrienden naar de kroeg, omdat ik er tegenop zag de hele avond te moeten staan. Dat kon ik gewoon niet vanwege de pijn, dacht ik."

Holthuis werd van de ene naar de andere specialist doorverwezen en overal grondig onderzocht. De pijn bleef. 'Ik kan niets meer voor u doen', kreeg hij herhaaldelijk te horen"."Op een avond zag ik een tv-programma van Teleac over sportblessures. Een bekende voetballer met een blessure trainde weer om sneller te herstellen. Dat was het keerpunt." Holthuis, die altijd graag had gesport, raakte enthousiast. "Tot dan toe had ik alleen fysiotherapeuten gehad die met allerlei apparaten probeerden de pijn weg te nemen. Ik wilde juist door trainen die knie weer goed krijgen." In het telefoonboek zocht Holthuis de dichtstbijzijnde fysiotherapeut op, die ook fitnessapparatuur had staan. Dat was Ricke. Samen ontwikkelden ze een programma van kracht- en conditietraining, waarbij Holthuis steeds over psychologische grenzen heen stapte en zijn knie beetje bij beetje trainde. "Ik moest me er echt toe zetten. Je denkt dat je dingen niet meer kan omdat het pijn doet. Dat valt mee. In het begin merkte ik weinig resultaat. Tijdens de oefeningen had ik geen pijn, kort erna was er geen echte verbetering, maar ook geen schade. Na een tijdje ontdekte ik dat de pijn minderde en na lange tijd zelfs verdween. Nu kom ik nog regelmatig in een fitnessclub. Niet omdat ik superbreed wil worden, maar om in conditie te blijven."

Holthuis en Ricke besloten samen te werken in het programma dat ze voor chronische-pijnpatinten ontwikkelden, komt zowel het emotionele als het lichamelijke welzijn van de patiënt aanbod. De behandeling duurt drie maanden en bestaat uit wekelijks een uur fysieke (conditie) training en zo'n tweeëneenhalf uur psychologische training in groepsverband. Die is gericht op gedragsverandering. Cliënten krijgen voorlichting over pijn en leren om te gaan met de emoties die daarbij horen. Ook krijgen ze ontspanningsoefeningen. De cliënten wisselen ervaringen uit en zo nodig begeleidt Holthuis mensen naar bijvoorbeeld maatschappelijk werk om sociale problemen (bijvoorbeeld geldzorgen) aan te pakken. Doel is vooral het dagelijks leven weer goed leefbaar te maken.

De doelgroep zijn mensen uit de eerste lijn van de gezondheidszorg bij wie na herhaaldelijke onderzoeken geen lichamelijke oorzaak voor de aanhoudende pijn wordt gevonden. Mensen die pijn houden nadat ze iets hebben verdraaid of verstuikt, maar ook mensen die al jaren met nek- of rugklachten kampen.

Holthuis en Ricke zien zeker 'een markt' voor hun programma. "Volgens schattingen hebben 3,7 miljoen mensen langdurige lichamelijke of psychologische schade opgelopen. Teleac stelt dat in Nederland zo'n 600000 mensen wonen die langer dan zes maanden pijn hebben." Voor mensen met chronische rugklachten bestaat al een speciaal rugadviescentrum. "Maar daar worden mensen opgenomen en begeleid door een groot behandelteam. Dat werkt, maar is erg kostbaar", zegt Holthuis. "Ons programma kost minder geld en mensen kunnen bij voorbeeld doordeweeks gewoon door blijven werken."

"Ons project is ook preventief", benadrukt Ricke. "Hoe vroeger je ook de emotionele kant van pijn erkent, hoe beter je kunt voorkomen dat mensen onnodig specialisten aflopen en langdurig pijn hebben." Door hun samenwerking is voor mensen met chronische pijn de drempel om psychische hulp te zoeken lager geworden. "Mensen reageren anders vaak met 'ik ben niet gestoord, ik heb iets aan mijn lichaam' als je ze probeert door te verwijzen", zegt Ricke.

Holthuis: "Mensen met chronische pijn hebben meer aandacht en zorg nodig dan ze nu krijgen. Het is niet ethisch zo'n grote groep gewoon maar te laten zitten. Het was voor mij ook een heel rare gewaarwording te horen 'we weten niet wat het is, we kunnen niets meer voor u doen'. Dat klinkt een beetje als 'zoek het maar uit'. Als ik had geweten hoe je met mentale training uit die vicieuze cirkel van pijn kan komen, had ik al die onderzoeken niet laten doen. Dat had ook heel wat geld bespaard. De tendens in de gezondheidszorg gaat naar preventie en kostenbesparing. Ons project biedt beide, zonder op de kwaliteit in te leveren."

Helene Butijn

trouw
plaatjechrono